Je ziet het al aan de foto’s: Helgoland is geen Waddeneiland. Rotsen en kliffen in plaats van duinen en kwelders. Het ligt aanzienlijk verder uit de kust dan de Oost-Friese Waddeneilanden en is een ‘gewoon’  Duits eilandje in de Noordzee.

Bijvangst

Een bezoek aan het eiland hoort dus eigenlijk niet thuis in mijn Waddentoer. Maar ja, nu we toch in Cuxhaven zijn om dit deel van de Waddenkust te verkennen en een bezoek te brengen aan Neuwerk, kunnen we net zo goed ook de boot nemen naar Helgoland. Bijvangst is ook vangst,  dus melden we ons in de vroege ochtend bij de ferry naar Helgoland die het midden houdt tussen een veerpont en the love-boat. We installeren ons met met een kop koffie en onze meegebrachte maandzaadbollen met kaas in het restaurant, en kijken onze ogen uit naar het uitgebreide ontbijt dat onze medereizigers zich laten serveren. Tot we even later ontdekken dat er voor mensen zoals wij een verdieping lager ruimte is gereserveerd, zonder ramen weliswaar, maar ook zonder de verplichting het er goed van te nemen. Wie boven en wie beneden zit, selecteert zich langs natuurlijke weg uit. Beneden zitten de mensen die vandaag op pad gaan om het eiland te ontdekken, van de natuur te genieten, je herkent ze aan outdoor kleding, verrekijkers en wandelschoenen. Boven zitten de mensen in de duurdere vrijetijdskleding die zich onder het genot van een eerste glaasje witte wijn verheugen op drie uur belastingvrij winkelen.

Naar boven

Na twee uur varen zien we in de verte het rotseilandje naderen. We zijn inmiddels verkast naar het dek, de regen is verdwenen, de zon die door het regendek prikt wint aan kracht. We ontdoen ons van onze regenjas, het eerste laagje, niet veel later gevolgd door het tweede laagje, de trui. Als er een dresscode zou bestaan voor het bezoeken van Waddeneilanden dan zou deze ‘laagjes’ heten. Eenmaal afgemeerd in de haven zijn er twee mogelijkheden, de route bovenlangs  richting natuur, of de route onderlangs richting dorpje en winkels. Naar boven natuurlijk, we proberen de toeristenstroom af te schudden door een shortcut door de haven te nemen en beklimmen niet lang daarna de stijle weg naar weg boven. Is het dit grote hoogteverschil dat maakt dat er op Helgoland een verkeersverbod van kracht is? Je mag hier niet met de auto’s rijden, zelfs niet met de fiets. Toen de plaatselijke politie in 2007 de beschikking kreeg over een auto was dit groot nieuws.  De klim naar boven wordt beloond met een prachtig uitzicht op het dorp, de rode kliffen en de zee. Vanaf deze plek heeft het dorp iets van een nederzetting in het Poolgbied: ietwat gedateerde huisjes en loodsen in jaren zestig en zeventig stijl, Scandinavische tinten. Geen oud gebouw te bekennen, zelfs de kerk niet,  wat historisch goed te verklaren is.

Historie

Helgoland wordt rond 4000 v.Chr. een eiland door het stijgen van de zeespiegel na de laatste ijstijd.  Er wordt verhaald dat rond 700 de Friese koning Radbot  zijn zetel op het eiland heeft. In de 8^e of 9^e eeuw wordt het eiland vanuit (waarschijnlijk Oost-)Friesland gekoloniseerd. De huidige bewoners spreken nog steeds een Noord-Fries dialect, het Helgolands of Halunder Freesk. Het wordt ingelijfd bij het Vikingrijk en wordt in de tijd van de Hanze vooral bekend als piratennest.

Marine

Het eiland blijft   bij Denemarken behoren tot de Britten  het eiland in 1807 op de Denen veroveren. Het strategisch belangrijke eiland is vervolgens het domein van smokkelaars maar begint vanaf 1828 ook een toeristenbestemming te worden. In 1890 komt British Helgoland  in handen van Duitsland, dat in ruil onder andere het Oost-Afrikaanse Zanzibar van de Britten krijgt. Keizer Wilhelm 2 bouwt Helgoland uit tot marinesteunpunt en dat blijft het tot na de Tweede Wereld oorlog. Op 18 april 1945, kort voor het einde van de oorlog, voeren duizend vliegtuigen van de Royal Air Force een vernietigend bombardement uit, waarbij circa zevenduizend bommen worden afgeworpen. Het eiland wordt onbewoonbaar en de bevolking moet worden geëvacueerd. In 1947 blazen de Britten de overgebleven bunkers en militaire voorzieningen op met 6.700 ton aan explosieven. Pas in 1952 mag de bevolking na lang aandringen van de bewoners terugkeren naar het eiland.

Jan van Genten

We beginnen onze wandeling over het hoge deel van het eiland en kijken onze ogen uit, de rode rotskust is echt prachtig. Net als alle andere toeristen volgen we het roodstenen wandelpad, er staat nog net geen file, maar het scheelt niet veel. Langs het pad in nisjes en op terrasjes bankjes, ja zelfs ligbanken om van het uitzicht te genieten. De grote witte vlek op de rode rots verderop blijkt een enorme kolonie broedende Jan van Genten, we lopen er rakelings langs, hoeven onze arm maar uit te strekken om de grote vogels en hun kuikens aan te kunnen raken, maar ze blijven rustig zitten, blijven hun stinkende zelf,  volledig gewend aan het dagelijks toeristen bezoek. Het voelt bijzonder zo dicht bij een broedende kolonie vogels te staan, maar ook ongemakkelijk. Is dit eiland eigenlijk niet van hen? Dit zou een Floortje Dessing eiland moeten zijn, onbewoond met alleen een eenzame vogelwachter. Maar de eerlijkheid gebied ook te zeggen: de kans dat we hier dan zouden zijn is klein.

Niet alleen Jan van Genten gebruiken Helgoland als broed- en pleisterplaats. Ook de Zeekoet, de kleine en grote Mantelmeeuw, de Alk, en de Noordse stormvogel broeden er.  In het najaar is het eiland  een favoriete tussenstop voor vogels die naar het zuiden trekken, er zijn inmiddels meer dan 400 vogelsoorten waargenomen. Een deel het eiland is officieel benoemd tot natuurgebied, het is de meest dichtstbevolkte vogelbroedplaats in Duitsland. Begin juni wagen jonge zeekoeten zich hier aan de lummensprong, waarbij jonge zeekoeten die nog niet kunnen vliegen, 50 meter naar beneden springen. Deze en andere informatie vis ik ter plekke uit mijn telefoon, reuze handig al die weetjes, maar bestaat er ook nog ergens een afgelegen rots in zee zonder internet?

Dune

Maar even terug dus naar wat ik nu live met mijn eigen ogen kan zien, het eilandje Düne, achthonderd meter en tien minuten varen verwijderd van Helgoland. Tot de 17^e eeuw is Düne  met Helgoland verbonden, in de nieuwjaarsnacht van 1721 wordt het door een grote stormvloed  van Helgoland ‘afgerukt’.  In 1935 is het eiland 10 hectare  groot,  in 1940 wordt het door de nazi-regering vergroot tot 40 hectare om er onder andere een vliegveld te kunnen bouwen, dat ook vandaag nog gebruikt wordt. Het strand van Düne is niet alleen erg geliefd bij toeristen maar ook de favoriete hangplek van de Zeehonden in deze buurt.

Tax free

We dalen af naar ‘onder’ naar het dorpje, vol winkeltjes, eetgelegenheden, en hotels. Ik koop er een  petje tegen de zon, de taxfree winkels laten we voor wat ze zijn. Als je de kosten van de overtocht aftrekt van het belastingvoordeel dat je in deze winkels krijgt op drank en sigaretten kun je net zo goed thuisblijven, tenzij je heel veel rookt, of zin hebt om heel erg dronken te worden. Via de haven lopen we terug naar de boot. De paar uur op dit ‘net niet Waddeneiland’, waren alleen al door de prachtige rode kliffen en spectaculaire broedkolonies meer dan de moeite waard, maar in drie uur hebben we het eiland ook wel gezien.